Rozwód czy separacja?

Porad prawnych udziela Renata Sołtysiak z kancelarii prawnej w Wołowie. 

Gdy małżonkowie rozważają zalegalizowanie faktycznego rozkładu pożycia, bez rozwiązywania małżeństwa, odpowiednią do tego instytucją jest separacja. Do uzyskania separacji wystarczy uznanie, że między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Przy dochodzeniu rozwodu rozkład pożycia musi być trwały i zupełny. Separacja oznacza uchylenie, lecz nie rozwiązanie małżeństwa. Osoby pozostające w separacji nie mają prawa wstąpić w nowy związek małżeński. Separacja stanowi alternatywę dla tych, którzy z różnych względów, w tym religijnych, rozwodu nie akceptują. Natomiast rozwiązanie takie często jest dobrym wyjściem dla osób, które chcą od siebie odpocząć, a jednocześnie zabezpieczyć swój interes prawny. Jednakże mimo wystąpienia zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego separacja nie może być orzeczona, jeżeli:
– w efekcie separacji miałyby ucierpieć wspólne, małoletnie dzieci,
– z innych ważnych przyczyn orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. w przypadku ciężkiej choroby jednego z małżonków).
Sąd może – na zgodne żądanie obu stron – orzec separację. W takich przypadkach sąd z reguły poprzestaje tylko na przesłuchaniu małżonków. Takie postępowanie ma miejsce, jeżeli małżeństwo nie ma wspólnych dzieci. Orzekając separację i rozwód, sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Aby ustalić winę, sąd musi przeprowadzić postępowanie dowodowe, np. przesłuchać świadków. Jeśli małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, wówczas może żądać od drugiego dostarczania mu środków utrzymania. Powinny one odpowiadać jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom majątkowym i zarobkowym drugiego małżonka. W wyroku orzekającym separację jak i rozwód, sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi. Ponadto określa, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Wykonywanie władzy rodzicielskiej można powierzyć jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków wobec dziecka. Wspólne dla rozwodu i separacji jest to, że powstaje pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa. Najtrudniejsze jest w praktyce rozwiązanie kwestii wspólnego mieszkania. Sąd zawsze obowiązany jest w wyroku orzekającym separację zadecydować o sposobie korzystania przez małżeństwo z lokalu przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania. Tylko wyjątkowo, gdy jedno z nich zachowuje się w sposób uniemożliwiający przebywanie pod jednym dachem, sąd na żądanie męża czy żony może nakazać eksmisję. Nie uzasadniają eksmisji scysje i nieporozumienia, jakie zwykle zdarzają się między małżonkami. Z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że rażąco naganne postępowanie ma miejsce wówczas, gdy małżonek stale nadużywa alkoholu, wywołuje awantury i dopuszcza się aktów przemocy, stwarzając zagrożenie dla życia, zdrowia lub spokoju drugiego małżonka i innych członków rodziny. Zarówno przy rozwodzie jak i przy separacji na zgodny wniosek stron sąd w wyroku może orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczania lokalu zamiennego.
Reasumując, pomiędzy rozwodem a separacją wyróżniamy 7 istotnych różnic:
1. Po orzeczeniu rozwodu można zawrzeć związek małżeński, a po orzeczeniu separacji – nie.
2. Separację łatwiej jest uzyskać niż rozwód, ponieważ przy separacji nie trzeba udowadniać, że rozkład pożycia jest trwały. Wystarczy wykazać, że rozkład pożycia jest zupełny.
3. Separacji może żądać małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia, co przy rozwodzie jest co do zasady niemożliwe.
4. Po rozwodzie można wrócić do swojego poprzedniego nazwiska, natomiast po orzeczeniu separacji – nie.
5. Okres płacenia alimentów na rzecz drugiego małżonka jest w pewnych przypadkach ograniczony, natomiast przy orzeczeniu separacji nie.
6. Po separacji małżonkowie zawsze zobowiązani są do wzajemnej pomocy od drugiego małżonka, natomiast po orzeczeniu rozwodu nie ma takiego obowiązku

Renata Sołtysiak