Kotewka orzech wodny w Magicznym Śródlesiu

W Magicznym Śródlesiu znane są obecnie stanowiska siedmiu gatunków roślin naczyniowych wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Spośród nich do najbardziej oryginalnych i występujących tutaj w największej liczbie okazów należy kotewka orzech wodny Trapa natans.

Kotewka to oryginalna roślina wodna z rodziny krwawnicowatych. Zakorzenia się w dnie zbiornika wodnego, na którego powierzchni pływa rozetka jej romboidalnego kształtu liści. Ich długie ogonki liściowe posiadają komory powietrzne utrzymujące roślinę na tafli akwenu. Późnym latem zielone liście kotewki pięknie się przebarwiają na czerwono. Białej barwy kwiaty kotewki są drobne, raczej niepozorne. Oryginalność zawdzięcza ta roślina swoim owocom. To orzechy, które widnieją w pełnej nazwie tej rośliny – kotewka orzech wodny. Są okazałe, twarde, mają kształt kotwicy i posiadają zwykle cztery ostre rogi zakończone zadziorami (harpunkami). Owoce są jadalne. W Europie w dawnych czasach kotewka była uprawiana. Spożywano jej orzechy, głównie w formie pieczonej. Obecnie jest to u nas roślina rzadka i objęta całkowitą ochroną.

Jest – nie ma – znowu jest

W występowaniu kotewki na danym zbiorniku wodnym możliwe są duże fluktuacje. Bywają lata, że jest jej dużo, bywają takie, że nie ma jej w cale. Uwarunkowane jest to zmianami w siedlisku jej występowania. W Magicznym Śródlesiu stanowiska kotewki orzecha wodnego znane są od lat. Dla jej ochrony utworzono u nas leżący pod Lubiążem rezerwat przyrody "Odrzysko". Właśnie starorzecza Odry, płytkie, nasłonecznione, są najdogodniejszym siedliskiem tej rośliny na Dolnym Śląsku. Gdy jest optymalny poziom wody, kotewka prosperuje i potrafi pokryć rozetkami liści całą powierzchnię wody starorzecza. Ale w dwóch przypadkach może opuścić zbiornik. Kiedy jest kilka lat z rzędu suchych i starorzecza są bez wody, oraz przeciwnie, kiedy jest duża woda i może wymyć kotewkę ze zbiornika.

Ocieplenie jej służy

Obecnie najliczniejszym stanowiskiem kotewki w Magicznym Śródlesiu jest starorzecze Odry w Tarchalicach. Łatwo tam dotrzeć i można z brzegu podziwiać tę rzadką roślinę. Stanowisko na "Odrzysku" ugoruje... Ale mamy niespodziankę – nowe stanowisko na stawach we Wrzosach. Wiąże się to najwyraźniej z ociepleniem klimatu i wypłycaniem się stawów w związku z okresowymi niedoborami wody. Jaka jest geneza tej nowości? Prawdopodobnie w upierzenie kaczki krzyżówki kąpiącej się na starorzeczu w Tarchalicach (tropię najprostsze rozwiązanie; często bywa ona najbliższe prawdy), zaczepił się orzech kotewki. Następnie ptak odwiedził stawy na Wrzosach i "udało" mu wytrzepać owoc kotewki do wody. Ciężki orzech opadł na dno, zakorzenił się i dał początek nowej populacji tego rzadkiego gatunku. Może warto poszukać kotewki również na innych stawach Magicznego Śródlesia? Zachęcam do poszukiwań.

Grzegorz Bobrowicz