Powiat wołowski ma trzy gminy. Czy za kilka lat Wińsko będzie musiało walczyć o przetrwanie? Stoimi za nim murem

W ogólnopolskiej debacie o samorządach wraca mocne hasło: „Polski nie stać na 2,5 tys. gmin”. Tak mówi prof. Jerzy Hausner – były wicepremier i minister gospodarki wskazując na demografię, migracje i rosnące koszty realizacji zadań publicznych. 

To temat, który  choć brzmi „państwowo”  ma bardzo konkretne przełożenie na lokalną mapę. Powiat wołowski tworzą tylko trzy gminy: Wołów, Brzeg Dolny i Wińsko. Różnią się liczbą mieszkańców, gęstością zaludnienia i skalą wyzwań.

Według statystyk GUS prezentowanych w zestawieniach samorządowych:
    •    Gmina Wołów: ok. 22 318 mieszkańców
    •    Gmina Brzeg Dolny: ok. 16 093 mieszkańców  
    •    Gmina Wińsko: ok. 8 212 mieszkańców  

W tej układance Wińsko jest najmniejszą gminą w powiecie i jednocześnie gminą typowo wiejską, o rozproszonej sieci miejscowości i niższej gęstości zaludnienia. To właśnie takie gminy w skali kraju najczęściej pojawiają się w dyskusjach o kosztach administracji, oświaty, transportu i usług publicznych.

Wątek potencjalnej reorganizacji nie jest tu abstrakcją. W poprzednich latach w Wińsku toczyła się dyskusja o przeniesieniu gminy z powiatu wołowskiego do powiatu lubińskiego. Sprawa była opisywana zarówno w mediach regionalnych, jak i lokalnych. Podkreślano, że o ewentualnej zmianie decydowałby szczebel rządowy.  

Ta historia dziś wraca w nowym kontekście: jeżeli prognozy demograficzne i presja finansowa będą narastać, za kilka lat małe gminy mogą nie tyle „szukać innego powiatu”, co po prostu walczyć o przetrwanie w obecnym kształcie.

W wypowiedziach ekspertów (w tym prof. Hausnera) przewija się kilka kierunków:
    •    zmniejszenie liczby gmin poprzez łączenie jednostek,
    •    wzmocnienie większych ośrodków i przenoszenie części usług na poziom „silniejszych” struktur,
    •    zmiany w modelu finansowania i organizacji zadań publicznych.  

W praktyce oznacza to pytania, które dla mieszkańców są kluczowe:
czy mniejsze gminy byłyby „wchłaniane” przez większe (np. w stronę Wołowa, Brzegu Dolnego albo zupełnie innego kierunku), czy też łączenia miałyby następować wyłącznie za zgodą samorządów i mieszkańców?

Z punktu widzenia prawa, zmiany w podziale terytorialnym (tworzenie, łączenie, dzielenie, znoszenie gmin i zmiany granic) są podejmowane w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, a procedura przewiduje m.in. konsultacje z mieszkańcami oraz opinie właściwych organów.  

Ale sama obecność konsultacji nie zamyka tematu. W Polsce wielokrotnie trwały spory o granice gmin i miast, a praktyka pokazuje, że decyzje mogą budzić duże emocje, zwłaszcza gdy mieszkańcy czują, że tracą wpływ na kierunek zmian.  

Dlatego w lokalnej perspektywie najważniejsze brzmi dziś nie „czy”, ale:
    •    kto będzie miał realny głos w ewentualnych zmianach,
    •    czy gminy będą mogły wybierać partnera do połączenia,
    •    czy ostatecznie zdecyduje logika lokalna, czy odgórna administracja.

Dla mieszkańców stawką są rzeczy bardzo przyziemne: szkoły, dojazdy, urząd, dostęp do świadczeń, inwestycje, tempo remontów dróg, komunikacja i koszty usług komunalnych. Jeśli państwo rzeczywiście pójdzie w stronę „mniejszej liczby gmin”, to pytanie brzmi: czy reforma poprawi jakość usług, czy raczej oddali decyzyjność od mieszkańców?

W powiecie wołowskim ta dyskusja może wrócić szybciej, niż się wydaje – szczególnie że Wińsko już raz rozważało zmianę przynależności powiatowej, a dziś w kraju narasta presja na reorganizację samorządów. To w jakim kierunku pójdą zmiany zależy nie tylko od rządu, ale od tego jak w pierwszej kolejności lokalni politycy będą potrafili zawalczyć o swoją Gminę.