Referenda, długi i chaos. Trudny Dzień Samorządu

Dziś Dzień Samorządu Terytorialnego. W mediach społecznościowych urzędy publikują grafiki z życzeniami, biura promocji dziękują włodarzom za „codzienną pracę dla mieszkańców", a pod zdjęciami burmistrzów i wójtów zamiast komentarzy: „wszystkiego najlepszego", „dziękujemy za rozwój gminy", „oby tak dalej". Cisza i to jest chyba najlepszy prezent dla samorządowców.

Dlaczego? Bo za tymi kolorowymi grafikami coraz częściej stoi samorząd zmęczony, zadłużony i pogubiony między oczekiwaniami mieszkańców a rzeczywistością.

Bo prawda jest taka, że dziś wielu włodarzy nie świętuje. Wielu raczej liczy, czy budżet dowiezie do końca roku.

Jedni mają miasta rozkopane inwestycjami, kredytami i wielkimi planami. Inni od lat tkwią w stagnacji, bo nie mają już ani pieniędzy, ani pomysłu, jak dogonić większych. Szpitale powiatowe wiszą na włosku. Spółki komunalne są przeciążone zatrudnieniami i kosztami energii. System śmieciowy sypie się w wielu miejscach, ale mieszkańcy nie chcą dopłacić ani złotówki więcej za odbiór odpadów, bo są sami zmęczeni ciągłymi podwyżkami wszystkiego.

Do tego dochodzi polityka.

Jeszcze kilka lat temu funkcja burmistrza czy wójta była dla wielu symbolem lokalnego prestiżu i stabilizacji. Dziś coraz częściej przypomina stanowisko kryzysowe. Włodarz musi być jednocześnie menedżerem, psychologiem, specjalistą od PR-u, inwestycji, prawa, mediów społecznościowych i gaszenia pożarów, dosłownie i w przenośni.

A nad tym wszystkim wisi już kolejna wielka wojna polityczna: dwukadencyjność.

Związek Miast Polskich od miesięcy podnosi argument, że ograniczenie liczby kadencji dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast powinno zostać zniesione. Samorządowcy mówią wprost: mieszkańcy sami powinni decydować przy urnach, kto rządzi ich miastem. Ich zdaniem dwukadencyjność osłabia ciągłość inwestycji i odstrasza doświadczonych ludzi od długofalowego zarządzania gminą.

Przeciwnicy odpowiadają jednak równie mocno: bez limitów lokalne układy będą jeszcze silniejsze, a małe miasta zamienią się w prywatne księstwa tych samych nazwisk od trzydziestu lat.

I właśnie między tym wszystkim jest dziś polski samorząd.

Z jednej strony, ogromna odpowiedzialność i coraz większe oczekiwania mieszkańców. Z drugiej, coraz mniej pieniędzy, coraz większa presja i coraz brutalniejsza polityka lokalna.

Do tego dochodzi nowe zjawisko: referenda.

Po głośnym sukcesie referendum w Krakowie wielu włodarzy w innych miastach zaczęło nerwowo patrzeć na mieszkańców i media społecznościowe. Bo dziś jedno nagranie, jeden konflikt czy jedna źle przeprowadzona inwestycja potrafią wywołać polityczną lawinę. Mieszkańcy są bardziej świadomi, bardziej roszczeniowi, ale też bardziej zmęczeni.

A z Warszawy coraz wyraźniej słychać głosy, że samorządy czeka wielka reorganizacja. Że obecny model nie nadąża za współczesnością. Że trzeba przebudować finansowanie, kompetencje, relacje między państwem a gminami.

Tylko czy po tych wszystkich reformach będzie lepiej?

I najważniejsze pytanie: czy ktoś jeszcze naprawdę chce dziś iść do samorządu nie po władzę, ale po odpowiedzialność?

Bo łatwo jest dziś zostać radnym dla zdjęcia, transmisji z sesji i wpisu na Facebooku. Znacznie trudniej później współdecydować o podwyżkach śmieci, zamykaniu oddziałów szpitalnych czy cięciu wydatków.

Dlatego w Dniu Samorządu trudno jednoznacznie powiedzieć: świętować czy płakać.

Może po prostu warto dziś na chwilę zdjąć oficjalne grafiki z napisem „wszystkiego najlepszego" i uczciwie odpowiedzieć sobie na pytanie, w jakim miejscu naprawdę są nasze miasta i gminy. Przed gminami trudny czas, jak mówił jeden z polityków: dobrze to już było.