Pamięć o Kresach i bohaterach 27. Wołyńskiej Dywizji AK

Siedem lat temu odszedł prof. Henryk Słowiński – żołnierz Armii Krajowej, obrońca polskich Kresów, wybitny naukowiec i działacz społeczny. Jego życie było świadectwem walki o prawdę historyczną i pamięć o Polakach pomordowanych na Wołyniu. Dziś wspominamy nie tylko jego postać, ale także poświęcenie 27. Wołyńskiej Dywizji AK oraz starania na rzecz zachowania dziedzictwa Kresów Wschodnich.

Pierwsza wspólna podróż na Wołyń z prof. Henrykiem Słowińskim była dla mnie wyjątkowym doświadczeniem. Jako były żołnierz Armii Krajowej znał polskie bunkry z czasów wojny – to tam walczył jego oddział. Wspominał również dramatyczne losy żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, którzy trafili do sowieckiej niewoli.

Podróże kresowe niezmiennie prowadziły nas do miejsc, gdzie mordowano Polaków – ofiary UPA i "kuszczowych widdiłów". Razem z prof. Słowińskim szukaliśmy śladów przeszłości: krzyży, grobów, miejsc pamięci. Ksiądz Władysław Łukasiewicz z Sarn oprowadził nas po bunkrach i terenach, gdzie dziś czczona jest pamięć pomordowanych.

Podczas tej wyprawy zetknęliśmy się również z nielegalnym wydobyciem bursztynu. Nawet dziś, mimo trwającej wojny, szacuje się, że wartość przemytu tego surowca wynosi około 2 miliardów euro rocznie. Aby dotrzeć do polskich grobów, musieliśmy przejechać przez kopalniane tereny, gdzie nielegalne wydobycie trwało w najlepsze. Ku naszemu zdziwieniu, zaraz po nas pojawiły się dwa samochody przemytników, którzy nas obserwowali. Jednak mogiły pomordowanych Polaków pozostawały nietknięte – wokół nich nie prowadzono żadnych wykopalisk. To było osiem lat temu.

Prof. Henryk Słowiński – żołnierz, świadek historii, obrońca pamięci

Prof. Henryk Słowiński był żołnierzem samoobrony kresowej na Wołyniu i 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, gdzie nosił pseudonim "Szpak". Był także profesorem Akademii Rolniczej, działaczem społecznym, a dla wielu – autorytetem i strażnikiem pamięci.

W wieku 17 lat, razem z ojcem, wstąpił do oddziału kapitana Władysława Kochańskiego "Bomby" – cichociemnego i dowódcy AK. Brał udział w obronie Lipnik, Huty Stepańskiej, Starej Huty i Moczulanki, uczestniczył w bitwie pod Moczulanką. Po wojnie aktywnie działał na rzecz upamiętnienia żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, ofiar ludobójstwa na Kresach oraz nauczycieli kresowych. Dzięki jego inicjatywie nadano nazwy ulic na Dolnym Śląsku na cześć 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK i jej bohaterów.

Pamięć o Kresach i 27. Wołyńskiej Dywizji AK

Towarzystwo Miłośników Kultury Kresowej od lat przypomina o walce 27. Wołyńskiej Dywizji AK i podkreśla, że środowisko kombatantów odchodzi już w przeszłość.

Jednym z działań na rzecz pamięci o Kresach była prelekcja w III Liceum Ogólnokształcącym w Świdnicy, poświęcona historii Wołynia, Podola, kresowych cmentarzy, nekropolii i pomników. W wydarzeniu wzięło udział blisko 200 uczniów. Wykłady wzbogacone były prezentacją multimedialną oraz fragmentami filmów, co spotkało się z dużym zainteresowaniem młodzieży.

Andrzej Patuszyński, wiceprezes TMKK Oddział Wrocław, opowiedział o losach Polaków na Kresach, tamtejszych zabytkach i postaciach historycznych. Szczególne wrażenie zrobiły na uczniach wydarzenia XX wieku oraz trudna historia pojednania polsko-ukraińskiego. Referaty dotyczyły tematów znanych, ale wciąż odkrywanych na nowo.

Dzięki zbiorom multimedialnym TMKK i nagraniom Marii Chmurzyńskiej z Koła Zasłuczan, wykład wzbogacono o filmy dokumentujące kresowe miejscowości, m.in. Niemilę i Lwów.

Podczas prelekcji przywołano także słowa prof. Słowińskiego, który mówił o działaniach Armii Krajowej na Wołyniu, walce o przyłączenie ziem wschodnich do odradzającej się Polski w 1918 roku, okupacji niemieckiej i sowieckiej, ludobójstwie wołyńskim w latach 1942-1943 oraz o losach Polaków, którzy dziś walczą o zachowanie kresowego dziedzictwa.